مبارزه با پولشویی یکی از وظایف مهم بانک مرکزی و نظام بانکی است و در شرایطی که بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی از طریق شبکه بانکی انجام می‌شود، شناسایی جریان‌های مالی غیرشفاف می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از انحراف منابع و ایجاد اختلال در بازارهای ارز و طلا داشته باشد. بنابراین اصل تشدید نظارت بر تراکنش‌ها و برخورد با فعالیت‌های مشکوک را باید اقدامی مثبت در جهت افزایش شفافیت اقتصادی دانست.

با این حال، نکته مهم در این زمینه، نحوه اجرای این سیاست است. بانک‌ها باید بتوانند در میان حجم بالای تراکنش‌های روزانه، نقطه‌زنی دقیق داشته باشند و تشخیص دهند کدام تراکنش واقعاً ناشی از فعالیت پولشویی یا سفته‌بازی است و کدام تراکنش به یک فعالیت سالم و مولد اقتصادی مربوط می‌شود.

در گذشته نیز تجربه استفاده از فهرست‌های مختلف برای شناسایی حساب‌ها و فعالیت‌های مشکوک وجود داشته است. این فهرست‌ها در دوره‌های مختلف به شبکه بانکی ابلاغ و به مرور زمان به‌روزرسانی می‌شدند و حساب‌ها و افراد در دسته‌بندی‌هایی مانند فهرست سیاه یا خاکستری قرار می‌گرفتند. استفاده از این ابزارها اگرچه برای کنترل جریان‌های مشکوک ضروری است، اما در صورتی که صرفاً بر مبنای فهرست‌ها و بدون بررسی دقیق رفتار مالی انجام شود، می‌تواند احتمال خطا را افزایش دهد.

در شرایطی که بازار ارز و طلا با نوسان مواجه است، بانک مرکزی نیازمند ابزارهایی برای کنترل جریان‌های مالی و جلوگیری از فعالیت‌های مخرب است، اما راهکار پایدار، افزایش دقت در شناسایی فعالیت‌های غیرشفاف است. به بیان دیگر، هدف نباید صرفاً بستن حساب‌های مشکوک باشد؛ بلکه باید مشخص شود کدام حساب، با چه منشأیی و برای چه فعالیتی، تراکنش مشکوک انجام داده است.

در این میان، همکاری بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. بانک مرکزی بیشتر با ابزارهای عملیاتی نظام پولی و بانکی، از جمله سازوکارهای انتقال و انجام تراکنش‌ها، اعتبار اسنادی و سایر ابزارهای مالی سروکار دارد، در حالی که وزارت اقتصاد از طریق اطلاعات مربوط به فعالیت اقتصادی، پرونده‌های مالیاتی و سوابق کسب‌وکارها می‌تواند تصویر دقیق‌تری از ماهیت فعالیت اقتصادی افراد و شرکت‌ها ارائه کند.

اگر این اطلاعات به شکل دقیق و مستمر در اختیار شبکه بانکی قرار گیرد، بانک‌ها می‌توانند با دقت بسیار بیشتری میان یک فعالیت اقتصادی واقعی و یک تراکنش با ماهیت سفته‌بازانه یا پولشویی تفاوت قائل شوند. برای مثال، وقتی مشخص باشد یک شرکت فعالیت اقتصادی مشخص، پرونده مالیاتی و گردش تجاری متناسب با حجم تراکنش‌های خود دارد، تشخیص ماهیت تراکنش‌های آن با دقت بیشتری انجام خواهد شد.

در شرایط عادی نیز حرکت به سمت چنین نظامی ضروری است و در شرایط ویژه اقتصادی و جنگی اهمیت آن دوچندان می‌شود. بانک مرکزی ممکن است در چنین شرایطی ناچار باشد برای جلوگیری از اختلال در بازار، با سرعت بیشتری نسبت به تراکنش‌های مشکوک واکنش نشان دهد و طبیعی است که در این وضعیت احتمال خطا نیز وجود داشته باشد؛ اما این نباید به راهکار دائمی تبدیل شود.

در نهایت، مسیر درست این است که بانک مرکزی، وزارت اقتصاد و سایر دستگاه‌های مرتبط، با تکمیل زیرساخت‌های اطلاعاتی و اجرای دقیق قوانین، امکان شناسایی دقیق جریان‌های مالی را فراهم کنند. این رویکرد هم به سلامت شبکه بانکی کمک می‌کند و هم مانع از آن می‌شود که مبارزه با پولشویی، ناخواسته فعالیت کسب‌وکارهای سالم و جریان طبیعی تجارت را با مشکل مواجه کند.